راهنما

چگونه خواندن كتاب را برای كودكان لذت‌بخش كنیم؟
عاطفه سلیانی

نخستین گام در علاقه‌مند كردن كودكان به خواندن و ایجاد علاقه به مطالعه در آن‌ها، انتخاب كتاب‌های شادی ‌بخش، سازگار با روحیه ‌ی جست ‌وجوگر و پرتحرك آن‌ها، پاسخگو به پرسش‌ها و نیازهای ‌شان و تهی از آموزش‌های خشك و مستقیم و پند و اندرز است. 

- پیش از همه، بهتر است یادآوری كنیم كه برای پاگذاشتن كودك به دنیای كتاب، بهترین راه بلند‌خوانی آن از سوی بزرگترها و خواندن جمعی است.

- داستان‌هایی را برای بلند‌خوانی انتخاب كنید كه بازتاب‌ روحیه‌ی كودكانه، بازیگوشی‌ها، قهروآشتی‌ها، زلالی روان و رفتارهای كودكانه باشند. كودكان با این داستان‌ها همدلی می‌كنند و در لابه‌‌لای  آن‌ها، خود را می‌بینند و می‌یابند.

- گفت‌وگوی جمعی درباره‌ی همه‌ی جنبه‌های كتاب، از عنوان گرفته تا متن، زبان و تصویرها جلد، اندازه‌ی حروف و قطع كتاب، پس از پایان مطالعه بسیار اهمیت دارد. از همه‌ی كودكان درباره‌ی این جنبه‌ها نظر بخواهید. آن ‌ها باید نظر خود را با اعتماد به نفس، شمرده و دقیق بیان كنند. دقت كنید كه همه‌ ی ویژگی‌های كتاب در این گفت ‌وگوها بررسی شوند. شما تنها به عنوان یكی از خوانندگان، نظر خود را بدهید. بگذارید در گفت ‌وگوها و اظهارنظرها، خود كودكان با یكدیگر تعامل داشته باشند. اجازه ندهید هیچ‌كس نظر خود را به دیگری تحمیل كند.

- پس از پایان این گفت‌ وگوها و اطمینان یافتن از این كه كودكان كتاب خوانده شده را دوست داشته‌اند، نوبت به فعالیت‌های پیرامونی می‌رسد.

- یكی از گیراترین و پركشش‌ترین این فعالیت‌ها، اجرای نمایش از كتاب است. در كتاب‌ های داستانی این فعالیت‌ را آسان ‌تر می‌توان انجام داد. می ‌توان بنا به پیشنهاد كودكان و قابلیت‌ كتاب، گونه‌های مختلف نمایش خلاق برای آن ترتیب داد. خیمه‌شب بازی، نمایش عروسكی، سایه‌بازی، نمایش خلاق، نمایش با نقاشی شخصیت‌ها روی انگشتان و دست‌ها و......

- از كودكان بخواهید همه‌ی كارهای اجرای نمایش از كتاب ( تهیه‌ ی عروسك ‌ها، نقاشی، صحنه ‌آرایی، چهره ‌آرایی ) را خود انجام دهند و شما تنها به عنوان راهنما دركنارشان باشید. اجرای نمایش از كتاب خوانده شده سودمندی‌های گوناگون دارد. كودكان (كه همه باید در نمایش شركت داشته باشند ) برای حضور در جمع اعتماد به نفس پیدا می‌كنند. چون باید از زبان شخصیت‌ها حرف بزنند، واژگان بیشتری را یاد می‌گیرند و گنجینه‌ ی واژگان ‌شان پربارتر می‌شود. با اجرای نقش، درك بهتری از مطالب خوانده شده پیدا می‌كنند. نیروی تخیل آن‌ها به سبب وارد شدن به دنیای كتاب و نمایش گسترش می‌یابد. با به عهده گرفتن وظایفی همچون دوخت عروسك و لباس ‌های آن، نقاشی دستان و انگشتان، صحنه‌آرایی و چهره‌آرایی، مهارت‌های تازه‌ای می‌آموزند و....

- كودكان می‌توانند متن را به شكل قصه برای دیگران بازگو كنند. این كار به شما كمك می كند تا از مهارت‌های زبانی و چگونگی بهره‌گیری از زبان و بدن درك كودك از موضوع و نقاط عطف داستان و میزان اعتماد به نفس او آگاهی بیشتری پیدا كنید.

- از كودكان بخواهید در صورتی كه كتاب مصور است، درباره‌ی تصویرها و ویژگی‌های آن‌ها گفت‌ وگو كنند. در این گروه سنی كودكان بیشترین دریافت از موضوع را از تصویر‌های كتاب دارند تا متن آن و اگر انتخاب كتاب را به آن‌ها واگذاریم، دوست داشتن یا نداشتن تصویرهای آن، یكی از مهمترین معیارها برای گزینش كتاب از سوی آن‌هاست.

- از یكی از دانش‌آموزان داوطلب بخواهید تا در مقام نویسنده بنشیند و به پرسش‌های دیگران درباره‌ی انگیزه‌ی او از نوشتن كتاب، دشواری‌ها و شیرینی‌های كار نویسندگی، علت انتخاب موضوع كتاب و شخصیت‌ها و رویدادهای آن پاسخ دهد.

- سپس از دانش‌آموزان بخواهید به شكل گروهی یا فردی بنویسند یا بگویند كه اگر جای نویسنده‌ی كتاب خوانده شده بودند، چه تغییراتی در آن می‌دادند.

- از یكی از دانش‌آموزان داوطلب بخواهید در مقام تصویرگر (اگر كتاب مصور است ) بنشیند و به پرسش‌های دانش‌آموزان درباره‌ی كار تصویرگری، چگونگی انتخاب تصویرها برای كتاب خوانده شده، دشواری‌ها وشیرینی‌های كار نویسندگی پاسخ دهد.

- در پایان كار از دانش‌آموزان بخواهید به شكل گروهی، با موضوع كتاب خوانده شده، كتابسازی كنند.

- بلندخوانی كتاب‌های غیرداستان ( دینی، علمی، زندگی نامه، سفرنامه، بازی و سرگرمی و هنر، كه برای این گروه سنی بهتر است ساختار داستانی داشته باشند) نیز در صورت گزینش درست آن‌ها و فعالیت عملی در زمینه‌ی موضوع كتاب‌ها به همان اندازه‌ی كتاب ‌های داستانی برای كودكان گیرایی دارند.

- پیشنهاد می‌كنیم برای بلندخوانی از كتاب‌های شعركودكانه آغاز كنید. شعرهای كودكانه‌ی خوب از شاعران ایرانی همچون محمود كیانوش، پروین دولت‌آبادی و شاعران خارجی را انتخاب كنید و چند بار بخوانید تا آهنگ آن‌ها را به درستی بشناسید. سپس شعر را سركلاس بخوانید واز دانش‌آموزان بخواهید با ضربه‌های دست خود، آهنگ آن را پیدا كنند. می‌توانید برای برانگیختن توجه بیشتر آن‌‌ها، بار دوم همان شعر را غلط بخوانید تا دانش‌آموزان با ضربه‌های دست خود یا انگشتان‌شان روی میزهای كلاس، به غلط خواندن شما پی ببرند. این كار هم هیجان و گیرایی بیشتری به كار می‌دهد و هم به كودكان كمك می‌كند گونه‌ی شعر را از دیگرگونه‌های ادبی تشخیص دهند و بتوانند خود، شعرها را به درستی بخوانند.