چكیده:
كتابخانه ای با صد استعداددر هیرهوگووارد در هلند(Library of 100 talents- Heerhugowarrd, Netherlands) قرار دارد. هیرهوگووارد، دهكده ای در ۵۰ كیلومتری شمال هلند است. طرح "کتابخانه ای با صد استعداداز سوی  معماران و هنرمندان با همیاری و مشارکت كودكان تهیه شده است.

  كتابخانه به طور سنتی، مجموعه ای است که بیش ازهر چیز با زبان سر و کار دارد، اما بسیاری از كودكان از راه های دیگری به جز زبان نیز می توانند بیاموزند و ارتباط برقرار کنند.  مفهوم "كتابخانه ای با صد استعداد" بر پایه دیدگاه های آموزشی ردجو امیلیا(Regio Emilia) و تئوری هوارد گاردنر (Howard Gardner) شکل گرفته است. بر پایه دیدگاه ردجو امیلیا که صد زبان كودكان نام دارد،‌‌  كودكان دریافت های  خود را  نه تنها با زبان گفتاری ، بلكه با زبان های نمادین دیگری  همچون صداها، حركات، رنگ ها، نقاشی، ساختن، خمیرسازی و قالب سازی و راه های  دیگر بیان می كنند.  بر پایه این دیدگاه ده ها سال است که مربیان و هنرمندان مراكز كودك ردجو امیلیا در ایتالیا با كودكان كار می کنند. كارگروهی بر پایه ی باورها، فرضیه ها و تبادل تجربه ها، موقعیت های مثبت بسیاری برای ایجاد و گسترش كتابخانه ی كودك به وجود آورده است. شناخت توانایی ها و استعداد کودکان،‌ نقطه  آغاز كار با آن ها را مشخص می سازد، اینکه هوش كودك در چه سطحی است و نوع هوش او چیست؟
در كتابخانه ای با صد استعداد، كودكان، كتابدار هستند. كتابخانه ی آینده، نخستین مكانی است كه فرآیند دستیابی كودك به  اطلاعات از آن آغاز می شود. او وضعیت جدیدی خلق می كند و با كودكان دیگر سهیم می شود. انجام این کارها نیاز به ساختمانی متفاوت داردكه بتوان در آن اطلاعات را با روش های نو سازماندهی كرد و به اشتراك گذاشت.
كتابخانه هیرهوگووارد- كتابخانه ای با صد استعداد
شهر هیرهوگووارد در ۵۰ كیلومتری شمال آمستردام  قراردارد و دارای  ۴۸ هزارنفر جمعیت است. ۸۵% درصد كودكان این شهر از كتابخانه استفاده می كنند. كتابخانه ی جدید در دسامبر سال ۲۰۰۶ گشایش یافت و طبقات  سوم و چهارم آن برای كتابخانه ی كودكان تا ۱۳ سال در نظر گرفته شد. تالار شهرداری نیز در این ساختمان قرار دارد. كتابخانه با همه۲۵ دبستان شهر همكاری می کند. کتابخانه های بیشترمدرسه های هلندی مجهز نیستند.

در سال ۲۰۰۳، انجمن كتابخانه های هلند(The Dutch Library Association VOB) برای  اجرای طرحی با هدف مدرنیزه كردن كتابخانه های كودكان ابتكار عمل را به دست گرفت.  این طرح " كتابخانه ای با صد استعداد" نام داشت بود. با الهام از دیدگاه ردجو امیلیا در ایتالیا كودكان  خود باید محیط یادگیری خویش را طراحی کنند. این طرح که طرحی برای کتابخانه ی ایده آل بود به دقت و با جزییات برای گروهی از كتابخانه ها شرح داده شد و علاوه بر آمستردام، در روزندال (Roosendal) و هیرهوگووارد نیز به اجرادر آمد. طرحی که در تصویر ۲ دیده می شود از سوی پژوهشگران ۸-۱۲ ساله ی مدرسه ی مونته سوری طراحی شده است. در مدرسه ی مونته سوری  از تئوری آموزشی  ویژه ای پیروی می کند که  بر یادگیری مستقل و رشد فردی هر دانش آموز تاکید دارد.

پرسش اصلی این است: نقش كودك در كتابخانه چیست؟ پرسشی كه نتیجه ی تغییر در برنامه ی آموزشی مدرسه و دیجیتالی شدن محیطی است كه كودكان در آن زندگی می كنند. چگونه محیط كتابخانه را برای كودك جالب و جذاب نگه داریم  تا آن ها كتابخانه را  منبعی برای  تجربه های فرهنگی،‌ داستان و  اطلاعات بدانند؟  چگونه آن ها را وادار كنیم تا بیشتر و بیشتر به كتابخانه بازگردند و  بارها از مجموعه و خدمات مختلف كتابخانه استفاده كنند؟ چگونه آن ها را به شکل فعال درگیر كنیم؟
 

•  كلامی و زبانی
• منطقی - ریاضی
•  مکانی
•  موسیقیایی
• حرکتی –جسمانی
• طبیعت گرا
• میان فردی
• درون فردی

" نظریه ی هوش های چندگانه"(Multiple intelligences)هاوارد گاردنر، یكی از نظریه های یادگیری است كه  برای ایجاد كتابخانه ی كودك از آن استفاده  شده است . اگر بخواهیم این نظریه را به زبان هیرهوگووارد  معناکنیم یعنی چگونه به كودك فرصت دهیم در طراحی و مبلمان ساختمان جدید مشاركت كند و نظر و عقایدش را درباره ی مجموعه و شیوه ی ارایه ی آن بدانیم.

موزه ی كودكان " ریتا باپتیست" برپایه ی نظریه هوش های چندگانه در هاگ برپا شد. او با حداقل آموزش، كودكان را تشویق كرد تا خلاقیت به خرج دهند ، چیزهایی درست کنند، بسازند، كشف كنند، رنگ كنند و توصیف كنند و در طبیعی ترین و آسان ترین شكل و وضعیت بیاموزند.

شاید جالب باشد درباره ی تجربه های مان از مشاركت كودكان  حرف بزنیم،اینکه آن ها چگونه  به كتابخانه های شان نگاه می کنند؟ خواسته ها، آرزوها و عقایدشان چیست و چه انتظاراتی از آینده دارند؟
.............
ما از ۱۰ مدرسه بازدید كردیم و با ۲۵۰ كودك هشت سال به بالا درباره ی كتابخانه ی جدید بحث و گفت وگوداشتیم. آن ها از کتابخانه ی جدید چنین انتظاراتی داشتند:
گوشه هایی آرام و دنج- اتاق های كوچك مطالعه- اتاقی برای كار روی طرح ها و برنامه ها- زوایا و گوشه هایی با موضوعی خاص همچون:  ترسناك، واقعی و سر ی که والدین نمی توانند وار د آن هاشوند- در های مخفی– مكانی برای خنك شدن و آرامش- محیطی دلچسب با استفاده از رنگ ها و موسیقی آرام- نورهایی درطبقات- سیستم گرمایش كف- بخش كودكان در طبقات بالا- یك طبقه ی كامل مخصوص كامپیوتر- جدیدترین نسخه  ی نرم افزار MSN- كتابفروشی هایی با كتاب های جدید و دست دوم- كتابخانه ی سلطنتی - اتاق هنر با آثار نقاشی- چاپگرهای رنگی در هر طبقه- گنجه ها و قفسه هایی با موضوع و مضمون های ویژه مانند: قلب برای كتاب های عاشقانه- مردمی واقعی (نه روبوت) پشت میز  پاسخ گویی - جابه جایی كتاب های قدیمی- کتاب های جدید بیشتر - نسخه ها ی بیشتر از كتاب های محبوب - ایمنی برای كودكان نوپا- كتابخانه ای تمیز- اینترنت رایگان- تالار بازی همراه با مكعب های بازی و بازی های كامپیوتری- فقط كتاب های كودكان در سراسر كتابخانه- ساعت كاری بیشتر- كتاب ها و رسانه های بیشتر درباره ی ورزش هایی همچون اسكیت- فوتبال در چمن مصنوعی- كامپیوترهای پرسرعت- مبل برای استراحت- كاناپه-  کافه- موزه- سونا- استخر- كاردر زمینه ی موضوع هایی  مانند كریسمس-ترس و وحشت- موسیقی- جانوران- كامپیوترهای دستی یا كیفی- شكلات رایگان- تلویزیون- امكان گوش دادن به موسیقی- شكلات فروشی- كارت های عضویت قابل تعویض كتابخانه - اسباب بازی- فروشگاه- جانوران زنده- لابیرنت(فضاهای مارپیچی)- امكان دیدن بخش هایی از فیلم ها.
افزون بر دستاوردهای پیش بینی شده ی بالا، نتایج جالب دیگری مانند توجه و تاكید بر بهداشت و ایمنی كودكان كوچكتر و صندلی های راحت نیز در این گفت و گو ها به دست آمد. در واقع حتی برای كودكان هم آسان نیست كه به مقررات استاندارد كتابخانه بی توجه باشند. بچه هاواقعا از اینكه نظر و عقیده ی  آن ها را بپرسیم و  به طورجدی به آن ها گوش دهیم، بسیار لذت می برندو دوست دارند این كار  تکرار شود! 

"به نظر می رسد دختران دوست دارند مكانی فقط برای خودشان داشته باشند، اما پسران به این موضوع حتی اشاره هم نكرده بودند."

 قابل توجه است كه كودكان بزرگتر دریافتند مكان های گرد و بسته برای كودكان كوچكتر ایمن تر، تمیزتر و الهام بخش تر است. كناره ها و زوایای میزها و قفسه ها نباید  تیز باشد و كودكان نوپا بدون مراقب نزدیك آسانسور نشوند.

" كودكان پیشنهادهایی ارائه دادندكه آن ها را استخراج كردیم و كلاس هایی ترتیب دادیم كه کارشناسان با ۱۲ كودك علاقه مند در زمینه ی موضوعات مربوط كاركنند."
 

" استفانی هومان، طراح داخلی، با آرشیتكت ساختمان، هانس هیسویجك كار می كند و روش طراحی ساختمان را  با تصویر به كودكان نشان می دهد. كودكان خط كش و مقیاس نمونه ای از یك تا ۵۰ ساختند تا تجسم بهتری از كتابخانه شان پیداکنند. 

  ا

" به طور سنتی پسرها بیشتر از دخترها به موضوع  طراحی و ساخت علاقه مندند و همه ی آن ها از نتیجه ی کار به طور یكسان راضی هستندو به آن افتخارمی کنند."

نمایی عرضی از ساختمان. در حین فرایند طراحی و ساختمان سازی، خیلی آسان نیست كه تجسم كنیم اتاق ها چگونه ازکار در  خواهند آمد. همان طور كه در این تصویر دیده می شود، كودكان باید از سراسر كتابخانه بگذرند تا به بخش كودكان برسند.
البته پاداشی در پایان كار منتظر آن هاست! از آن بالا  می توانند نگاهی به پایین بیندازند و اطراف كتابخانه و محوطه ی آن را تماشا كنند.

ساخت گنبد و برآمدگی بالای ساختمان یكی از پیشنهادهای كودكان بود كه  به اجرادر آمد.  درآینده به كار دیده بانی آن ها  خواهد آمد.

" ماریكه می گوید: ای كاش بتوانم ایده ای برای طراحی به آن ها بدهم". با انواع گوناگون مواد و مصالحی كه او با خودش آورده بود، كودكان قفسه و گنجه ساختند.

شكل هرگنجه گویای درون آن است و كنجكاوی را نیز  بر می انگیزد.
 

اشكال  دایره وار، رنگ ها. دختری در حال كار در كلاس هنر روی كارتی برای بخش "رویاها" .
این رنگ ها و مواد و مصالح، بعدها در طبقه ی چهارم نمایش داده می شوند. دیواری كاذب برای نصب قفسه های كتاب، مكان هایی خنك، اتاقی برای نمایش ها و مكان هایی هم آرام و هم پرسروصدا نیزدر نظر گرفته می شوند.

آن سوی فهرست آرزوهای كودكان، همیشه مكانی اسرارآمیز وجود دارد كه دست هیچ پدر و مادری به آن نمی رسد. این مكان با همكاری یكی از بهترین و معروف ترین هنرمندان معاصر هلند، جوب وان لیشات، ایجاد شد. تصویر،اثری از كارگاه اورا نشان می دهد: " ماهواره ی حواس"(Satellite of senses) و " راست روده ی كوچك شده"(Rectum,small) اندام های بزرگ شده ی داخل لگن كه  می توانید از آن بالا بروید و رویش حركت كنید."

"كیدزویك"(Kidsweek) یك نشریه ی هفتگی هلندی  برای كودكان هشت سال به بالاست. از ویراستار استیون استول (Steven Stol) دعوت كردیم با گروهی از كودكان ۱۲ سال به بالا كار كند و در كتابخانه  ی جدید با ما همراه باشد. دستاورد این همراهی و همسفری تولد " بیب كیدز" است، ۵ هزار نسخه ی كامل رنگی كه با پشتیبانی مالی فروشگاه های محلی و تبلیغات آن ها  مانند آب نبات فروشی، فروشگاه  جانوران، كتابفروشی و نشریه ی"كیدزویك" به چاپ رسید. این نشریه  میان تمام  كودكان مدرسه ی هیرهوگووارد پخش خواهد شد.

لوگو ، عنوان، فونت ها و رنگ ها.. همه چیزرا خود كودكان طراحی  کرده اند.  می دانید آن ها چه رویایی داشتند؟  برگزاری یك اردوی تابستانی در كتابخانه همراه با موسیقی و خواب و استراحت  در كتابخانه.

نتیجه نهایی اینكه چون كودكان  به شیوه های مختلف درگیر برنامه های كتابخانه هستند، بسیار لذت می برند و در عین علاقه ی فراوان به  کتابخانه، از نتایج کارشان نیز احساس غرور می كنند. كتابخانه متعلق به خودشان است و به یكدیگر اطلاع رسانی می کنند.

گذشته از ساختمان مناسب و طراحی جذاب ، مهمترین پرسش این است: كتابخانه برای كودكان چه دستاوردی دارد و چگونه می توانند از كتابخانه استفاده كنند؟ كتابخانه  به شکل پیگیر و فعال  برای ایجاد كانون و موقعیتی وی‍ژه درحال کار است، چه از راه همكاری با آموزش و پرورش و سازمان های مربوط و چه ارتباط با كارشناسانی كه قادرند كنجكاوی كودكان را از راه های مختلف برانگیزانند.
و البته، همه چیز از خود كودكان سرچشمه می گیرد، همچون راه اندازی  بیب كیدز.

زمان حركت و كار برای دانش آموزان و آموزگاران آغاز شد.
" نیمو"  موزه ی علم آمستردام نمایشگاه های مشارکتی دارد،علم و فناوری از راه حرکت و جابه جایی و  لمس کردن  حركتی به زندگی داده است.
"اتاق های عجایب" بخش نوجوانان موزه در شهر هاگ، در واقع ۱۳ قفسه با موضوع های مختلف اند كه با نشانه  ی "Display" مشخص شده اند و صدها شیء از مجموعه های گوناگون موزه آماده ی نمایش و ارائه هستند. البته آن ها نه  به ترتیب هنری – تاریخی، بلكه بر پایه ی رنگ یا موضوع چیده شده اند، مانند:  "جونیورلب"چیست؟
بیایید آن رادر موزه ی دانشگاه  اوترخت  ببینید. بر نیمكت میخی ما بنشینید، شیر دوش را بپیچانید و باز كنید یا دستان تان را در قوطی بیسكویت فرو ببرید. در این آزمایشگاه چیزها آن طور كه به نظر می آیند، نیستند. چگونه؟ آن ها را با حواس ، صدا و تصورات خود تجربه و آزمایش كنید،درست مانند دانشمندان صدها سال پیش.  با مشاهده ی ابزار و وسایل آن درباره ی  آزمایش هایی كه انجام داده اند، می آموزید.

نمایش صدا در تئاتر ودرزیجد. كتابخانه فضایی برای فعالیت های دیگر نیز در اختیار می گذارد. با تقویت و بهبود امكانات شبكه و برنامه نویسی می توانیم تریبونی برای مدارس باشیم.

همكاری و همراهی هنرمندان و دانشمندان در برنامه ریزی ها بسیار مهم است. آن ها كودكان را  از ته دل سر شوق  می آورند.

از تاثیرات كار با مداد شمعی روی مقوا شگفت زده شدیم. این پسركوچك نیز خود از خلاقیتش  ذوق زده شده بود. هرساله در ماه اكتبر، هفته  ی كتاب در هلند، با موضوعی ویژه برگزار می شود. موضوع امسال "جادو" بود  كتابخانه هم  برای اولین بار در این هفته با هنرمندان سروكار پیدا كرد. آن ها كودكان را وامی داشتند آثاری با موضوع جادو خلق كنند و به نمایش بگذارند. آن ماه، ۵۰۰ اثر هنری از پرتره  ی شخصی گرفته تا سنگ های جادویی و  معجون های جادوگران در كتابخانه به نمایش گذاشته شد.

دانش آموزان، پرتره های جادویی خلق کردند، کارهای خود را به كتابخانه آوردندو ما پس از جمع آوری، آن ها را در معرض نمایش گذاشتیم.

مابه جای برنامه های سنتی هر ساله در مدارس، با مشاركت كودكان برنامه ی اكتشافی صد استعداد را ترتیب دادیم تا آن ها بتوانند به طور انفرادی یا گروهی، شناخت بیشتری از جنبه های مختلف كتابخانه، امكانات و مجموعه ی آن پیدا كنند. كودكان با انجام فعالیت ها و ارایه ی برنامه هاو مشاركت خود، زیباترین و جالب ترین بخش این برنامه را به نمایش گذاشتند.

كتابخانه مراجعه کننده - محور است. كودكان نقش میزبان، الهام دهنده، روزنامه نگار،  مراجعه کننده  ومدیر را به عهده دارند.
كتابخانه صد استعداد مكانی است كه كودكان در آن:

•  می توانند تكالیف مدرسه وظایف خود را انجام دهند وارایه کنند.

• می توانند به شکل انفرادی یا گروهی مطالعه كنند.

• به كمك كارشناسان علم و فرهنگ و فناوری از راه های مختلف، به جست وجوی اطلاعات می پردازند.

• تجربه ها و اطلاعات خود را  مبادله می كنند.

• از آنچه در هیرهوگووارد و اطراف آن می گذرد، آگاه می شوند.

• می توانند فعالیت های شگفت انگیزی همراه با هنرمندان، فن آوران و دانشمندان انجام دهند.

• می توانند در "خانه ی اسرارآمیز" از یكدیگر الهام بگیرند.

• بارها و بارها به آن بازگردند.