راهنما

دفتر بین‌المللی كتاب برای نسل جوان
International Board on Books for Young People
دفتر بین‌المللی كتاب برای نسل جوان

یک سازمان ناسودبر است كه در سال ۱۹۵۳ از سوی یلا لپمن، به‌ منظور بهبود كیفیت كتاب‌های كودكان و نوجوانان، گسترش كتابخانه‌های مربوط به آنها، و ایجاد تفاهم میان نسل جوان كشورهای مختلف از طریق كتاب، در شهر زوریخ سوئیس بنیان نهاده شد.

پس از پایان جنگ جهانی دوم، لپمن اقدام به گردآوری كتاب‌های برجسته كودكان و نوجوانان از سراسر جهان كرد كه در ۱۵ دسامبر ۱۹۴۸ منجر به تشكیل كتابخانه بین‌المللی جوانان مونیخ در مونیخ گردید. این كتابخانه نخستین مركز بین‌المللی برای پژوهشگران و دست‌اندركاران ادبیات كودكان بوده است، اکنون یکی از مهم ترین کتابخانه های تحقیقاتی بین المللی جهان به شمار می آید. پس از تشکیل کتابخانه مونیخ، در همایشی كه در مونیخ با موضوع "تفاهم بین‌المللی از طریق كتاب‌های كودكان" برگزار شد، نخستین گام در جهت تأسیس دفتر بین‌المللی كتاب برای نسل جوان برداشته شد.

از جمله هدف های این دفتر عبارت است از: كمك به ارتقا و تفاهم بین‌المللی از طریق كتاب‌های كودكان؛ فراهم آوردن امكان دسترسی كودكان جهان به كتاب‌های هنری و ادبی ارزشمند، تشویق ناشران به انتشار و توزیع كتاب‌های خوب برای كودكان به ویژه در كشورهای در حال توسعه؛ آموزش دست‌اندركاران ادبیات كودكان و نوجوانان؛ ایجاد انگیزه‌های تحقیق و دانش‌پژوهی برای نسل جوان. این دفتر سازمانی نا سودبر و مستقل است كه از طریق شعبه‌های ملی در كشورهای مختلف فعالیت می‌كند. در برخی كشورها، شعبه ملی دفتر بین‌المللی تنها گروه فعال در زمینه ادبیات كودكان است. این شعبه‌ها شامل سازمان‌ها، انجمن‌های ملی، و گاه افرادی است كه در سطح ملی و بین‌المللی جهت ارتقا كیفیت كتاب‌های كودكان و نوجوانان فعالیت دارند و توسط دبیرخانه دفتر، كه در حال حاضر در شهر بازل (سوئیس) قرار دارد، هدایت می‌شوند.

درآمد این دفتر از حق عضویت شعبه‌های ملی و حمایت‌های مالی مستقل تأمین می‌شود. این دفتر در حال حاضر ۷۲ عضو در سراسر جهان دارد و طبق اساسنامه آن، هر كشوری می‌تواند به‌عضویت آن در آید. اعضای دفتر باید از طریق شعبه ملی در هر كشور فعالیت كنند. درصورتی كه این امكان نباشد، دفتر بین‌المللی در آغاز، عضویت شخصی می‌پذیرد، اما آن عضو باید برای تشكیل یك شعبه تلاش كند.

شورای‌ كتاب‌ كودك‌ شعبه ملی این دفتر در ایران است كه در سال ۱۳۴۳ به‌عضویت آن در آمده است. مهم‌ترین فعالیت‌های این دفتر عبارتند از: "كنگره دوسالانه ادبیات كودكان"، كه از سال ۱۹۵۳ هر دو سال یك‌بار در كشورهای عضو برگزار می‌شود. موضوع این كنگره‌ها ادبیات نسل جوان عصر حاضر، جنبه‌های كمی و كیفی گسترش و توزیع كتاب كودك، و آموزش و پرورش كودكان است. از دیگر فعالیت های این دفتر جایزه هانس كریستیان اندرسن معتبرترین جایزه بین‌المللی ادبیات كودكان و نوجوانان، كه به نوبل كوچك نیز شهرت دارد.

دوم آوریل، هر سال همزمان با سالروز تولد هانس كریستیان اندرسن، به‌عنوان "روز جهانی كتاب کودک" اعلام شده و مراسمی نیز به‌منظور ایجاد علاقه به مطالعه و جلب نظر نسبت به كتاب‌های كودكان در كشورهای مختلف برگزار می‌شود. این روز در سال ۱۹۷۵ بنا به پیشنهاد یلا لپمن آغاز گردید. این دفتر، همه‌ساله، مسئولیت تهیه پیام و پوستر مخصوص آن را به یكی از شعبه‌های ملی خود می‌سپارد. یكی از نویسندگان برجسته كتاب‌های كودكان آن كشور مسئولیت نوشتن پیام برای كودكان و نوجوانان جهان را برعهده دارد و یكی از مصوران برجسته همان كشور نیز به‌مناسبت این روز، پوستری را، با الهام از متن پیام، طراحی می‌كند. در ایران، با توجه به اینكه روز دوم آوریل برابر سیزدهم نوروز است، هفته كتاب كودك از ۱۴ تا ۲۰ فروردین برگزار می‌گردد. از سال ۱۳۴۹، این روز در ایران به ‌رسمیت شناخته شد و همه وزارتخانه‌ها و سازمان‌هایی كه دست‌اندركار تهیه كتاب و توسعه كتابخوانی در ایران هستند برنامه‌های خاصی در این زمینه تنظیم و اجرا می‌كنند. از ایران، شورای كتاب كودك در سال‌های ۱۳۵۵/۱۹۷۶ و ۱۳۷۲/۱۹۹۳ عهده‌دار تهیه شعار، پیام، و پوستر این روز برای جهانیان بوده است. شعار و پیام سال ۱۳۵۵ به‌وسیله محمود كیانوش نوشته شد و پوستر توسط پرویز دیبایی طراحی گردید. شعار و پیام سال ۱۳۷۲ به‌وسیله مهدخت كشكولی نوشته شد و پوستر آن را نورالدین زرین‌كلك طراحی كرد. دفتر بین‌المللی در بزرگ‌ترین و معتبرترین "نمایشگاه جهانی كتاب‌های كودكان و نوجوانان" كه از سال ۱۳۴۲/۱۹۶۴ همه‌ساله از ۱۸-۲۱ فروردین در بولونیای ایتالیا برگزار می‌شود، حضور فعال دارد. در این نمایشگاه، تقریباً همه كشورهای تولیدكننده كتاب‌های كودكان شركت دارند و جوایزی نیز به بهترین تصویرگران كتاب‌های كودك و نوجوان و ناشران آنها اهدا می‌گردد. از دیگر فعالیت های دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان بنیانگذاری "مركز اسناد كتاب‌های كودكان و نوجوانان معلول"، را در سال ۱۹۸۵ در نروژ با پشتیبانی یونسكو می توان نام برد.

 "دفتر بین‌المللی"، با همكاری روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون اعطای "جایزه آساهی برای ترویج خواندن" را از سال ۱۹۸۷ (از زمان برگزاری بیستمین كنگره ادبیات كودكان در توكیو) برعهده دارد. مبلغ این جایزه یك میلیون ین است كه سالانه از سوی روزنامه آساهی به گروه یا مؤسسه‌ای كه نقش مؤثری در ترویج و گسترش كتابخوانی میان كودكان و نوجوانان ایفا كند داده می‌شود. فهرست افتخار دفتر منتخبی از كتاب‌های ممتاز و جدید كشورهای عضو دفتر بین‌المللی است كه هر دو سال یك‌بار برای ترجمه و چاپ به‌ زبان‌های دیگر معرفی می‌گردد. عناوین كتاب‌ها توسط شعبه‌های ملی انتخاب می‌شود. هر شعبه ملی حق دارد هربار فقط یك نویسنده، یك تصویرگر، و یك مترجم را نامزد فهرست افتخار كند. كتاب‌های رسیده در غرفه بین‌المللی دفتر، در محل نمایشگاه جهانی كتاب كودك در بولونیای ایتالیا به ‌نمایش گذاشته می‌شود. "كارگاه‌ها و همایش‌های مشترك از سوی دفتر بین‌المللی كتاب و یونسكو برای كشورهای در حال توسعه"، در زمینه نویسندگی، تصویرگری، تولید، نشر، توسعه، و توزیع كتاب‌های كودكان برگزار می‌شود، كه تاكنون در كشورهای كاستاریكا، كنیا، آرژانتین، غنا، مكزیك، كلمبیا، مالی، مصر،فلسطین و شمار دیگری از کشورها برگزار شده است. این دفتر با یونسكو، یونیسف، كمیته بین‌المللی كتاب، فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات كتابداری (ایفلا)، انجمن بین‌المللی مطالعه، بی‌ینال تصویرگری براتیسلاوا، مركز فرهنگی آسیا برای یونسكو، و كتابخانه بین‌المللی جوانان همكاری دارد. دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان از سال ۱۹۶۳ فصلنامه ای تخصصی با عنوان "بوك برد" منتشر می کند. این فصلنلمه دارای مقالات متعدد، نقد و بررسی آثار، و اخبار مربوط به فعالیت‌های ملی و بین‌المللی و جوایز است كه با همكاری شعبه‌های ملی، مؤسسه‌های پژوهشی، استادان و کارشناسان هنر و ادبیات كودكان منتشر می‌شود و از مهم‌ترین مجلات بین‌المللی در زمینه ادبیات كودكان است.

ایمیل: 
ibby@ibby.org